Viêm đường hô hấp trên là nhóm bệnh lý phổ biến nhất ở trẻ em, đặc biệt là khi thời tiết giao mùa hoặc vào mùa lạnh. Tuy nhiên, việc điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em cần phải đúng cách và kịp thời để tránh biến chứng xuống đường hô hấp dưới. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn toàn diện từ cách nhận biết, chăm sóc tại nhà đến các phương pháp điều trị y tế theo khuyến cáo của bác sĩ.
1. Viêm đường hô hấp trên: Nhận biết và nguyên nhân
Viêm đường hô hấp trên là tình trạng viêm nhiễm xảy ra ở các cơ quan thuộc đường hô hấp trên, bao gồm: mũi, họng, xoang và thanh quản.
1.1. Nguyên nhân chính
-
Virus (Chiếm 80 – 90%): Chủ yếu là Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm, và Parainfluenza. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các đợt cảm lạnh thông thường.
-
Vi khuẩn: Ít phổ biến hơn, thường là Streptococcus, Haemophilus influenzae, cần dùng kháng sinh để điều trị.
1.2. Các dấu hiệu thường gặp
-
Sổ mũi/Nghẹt mũi: Thường bắt đầu bằng dịch mũi trong, sau đó đặc và chuyển sang màu trắng đục hoặc xanh.
-
Ho: Ban đầu ho khan, sau đó có thể ho có đờm.
-
Đau họng: Trẻ thường quấy khóc, biếng ăn do khó nuốt.
-
Sốt: Sốt nhẹ (dưới 38.5°C) hoặc sốt cao (trên 38.5°C) tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh.
2. Điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em: Chăm sóc tại nhà là chủ yếu
Vì phần lớn VDHHT do virus gây ra, nên nguyên tắc cốt lõi trong điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em là chăm sóc triệu chứng và tăng cường sức đề kháng tại nhà là chủ yếu
2.1. Xử lý sốt
-
Hạ sốt: Dùng thuốc hạ sốt chứa Paracetamol (Acetaminophen) hoặc Ibuprofen theo đúng liều lượng chỉ định của bác sĩ (thường tính theo cân nặng).
-
Chườm ấm: Lau người cho trẻ bằng nước ấm, đặc biệt ở các vùng nách, bẹn, cổ.
2.2. Làm thông thoáng đường thở
-
Vệ sinh mũi họng: Đây là bước quan trọng nhất. Sử dụng nước muối sinh lý $(0.9\%)$ để nhỏ, rửa mũi cho trẻ nhiều lần trong ngày, đặc biệt trước khi ăn và trước khi ngủ.
-
Hút mũi: Chỉ hút khi dịch mũi quá nhiều gây nghẹt thở, và nên hút nhẹ nhàng để tránh tổn thương niêm mạc.
-
Làm ẩm không khí: Sử dụng máy phun sương tạo độ ẩm hoặc đặt chậu nước ấm trong phòng để làm loãng dịch mũi, giúp trẻ dễ thở hơn.
2.3. Tăng cường sức đề kháng
-
Dinh dưỡng: Cho trẻ ăn thức ăn lỏng, mềm, dễ nuốt (cháo, súp, sữa chua). Tăng cường Vitamin C (từ cam, quýt) và Kẽm (từ thịt bò, trứng) để phục hồi sức khỏe.
-
Nước: Bù nước đầy đủ bằng nước lọc, nước trái cây hoặc Oresol (nếu bị tiêu chảy).
3. Khi nào cần dùng thuốc đặc trị và kháng sinh khi điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em?
Việc sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em cần hết sức thận trọng và chỉ được thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ. Kháng sinh không có tác dụng với virus.
3.1. Chỉ định kháng sinh
Kháng sinh chỉ được kê đơn khi bác sĩ chẩn đoán xác định bệnh là do vi khuẩn gây ra, thường là sau 3 – 5 ngày tự chăm sóc tại nhà mà các triệu chứng không thuyên giảm, hoặc khi có các dấu hiệu nặng như:
-
Viêm tai giữa cấp.
-
Viêm xoang cấp do vi khuẩn.
-
Viêm họng do liên cầu khuẩn (cần xét nghiệm).
3.2. Các loại thuốc khác
-
Thuốc ho: Thường dùng các loại thuốc ho thảo dược hoặc siro ho phù hợp với độ tuổi. Không nên dùng các thuốc ức chế ho mạnh trừ khi có chỉ định đặc biệt.
-
Thuốc co mạch (Thuốc nhỏ mũi): Chỉ dùng khi trẻ bị nghẹt mũi quá nặng, nhưng phải theo liều lượng nghiêm ngặt và không dùng quá 5 – 7 ngày để tránh gây lệ thuộc.
3.3. Khi nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:
-
Sốt cao trên 39°C kéo dài.
-
Khó thở, thở nhanh, co kéo cơ hô hấp (phập phồng cánh mũi, rút lõm lồng ngực).
-
Trẻ li bì, bỏ bú, bỏ ăn.
-
Co giật.
Việc điều trị viêm đường hô hấp trên ở trẻ em chủ yếu dựa vào chăm sóc triệu chứng và tăng cường miễn dịch. Hãy luôn theo dõi sát sao tình trạng của con và tuân thủ tuyệt đối các chỉ định của bác sĩ để đảm bảo sức khỏe và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.
